Sağlık Bakanlığı’nın 2022 yılı toplam gideri olan 179 milyar TL, %126’lık bir artış ile 2023 yılında 404 milyar TL olarak gerçekleşmiş. Sağlık Bakanlığı’nın Personel Giderleri; 2022 yılının toplam giderlerinin %42’si iken, 2023 yılında bu oran %50’yi geçmiş. 2024 yılı bütçesinde ise personel giderleri için bütçeden %55 pay ayrılmış. SGK Prim Giderlerini de dahil edersek bu oran toplam giderlerin %62’sine denk gelmekte.

Yaşamakta olduğumuz ekonomik sıkıntının kamu idarelerine nasıl yansıdığını, kaynak kullanım alışkanlıklarında bir değişiklik olup olmadığını görmek idarelerin faaliyet raporlarını incelediğinizde oldukça kolaydır. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı’nın geçtiğimiz günlerde internet sitesinde kamuoyuna açıkladığı 2023 yılı Faaliyet Raporu’nu inceledim.

2023 yılı enflasyon oranını Türkiye İstatistik Kurumu(TÜİK) %64,77, Enflasyon Araştırma Grubu(ENAG) %127,21, İstanbul Ticaret Odası(İTO)’nın %76,17 düzeyinde açıkladığını hatırlayacaksınız. Sağlık Bakanlığı’nın 2022 yılı toplam gideri olan 179 milyar TL, %126’lık bir artış ile 2023 yılında 404 milyar TL olarak gerçekleşmiş. 2023 yılında TÜİK’in açıkladığı enflasyon oranının neredeyse iki katı düzeyinde bakanlığın giderlerinde artış yaşanmış.

Gider kalemleri olan Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) Prim Giderleri, Mal ve Hizmet Alımları oransal olarak düşerken, Cari Transferler, Sermaye Giderleri ve Sermaye Transferlerine ilişkin giderleri 2022 yılı oranları düzeyinde kalmış. Personel Giderleri ise %8 artmış. Sağlık Bakanlığı’nın Personel Giderleri; 2022 yılının toplam giderlerinin %42’si iken, 2023 yılında bu oran %50’yi geçmiş. 2024 yılı bütçesinde ise personel giderleri için bütçeden %55 pay ayrılmış. SGK Prim Giderlerini de dahil edersek bu oran toplam giderlerin %62’sine denk gelmekte.

Grafik 1 Sağlık Bakanlığı-Personel ve SGK Devlet Primi Giderlerinin Bütçeye Oranı

Kaynak: Sağlık Bakanlığı 2013-2023 Faaliyet Raporları ve 2024 Performans Programı

Bakanlığın asistan ve pratisyen hekim sayısı bir önceki yıla göre 9 bin 939 kişi azalıp, uzman hekim sayısı 7 bin 699 kişi artmış.  Bakanlığın 2023 yılında toplam hekim sayısı bir önceki yıla göre bin 520 kişi azalmış. Hemşire sayısı 8 bin 632 kişi, ebe sayısı 507 kişi, eczacı sayısı 334 kişi artmış. Bu kadrolarda çalışan personel sayısındaki toplam artış 7 bin 953 kişi. Artışın yaşandığı kadrolara baktığımızda; göreve başlayan her 100 kişiden 7’si uzman hekim, 1’i diş hekimi, 8’i hemşire, 84’ü diğer personel.

Bakanlığın asistan ve pratisyen hekim sayısı bir önceki yıla göre 9 bin 939 kişi azalıp, uzman hekim sayısı 7 bin 699 kişi artmış.  Diş hekimi sayısı 720 kişi artarak 12 bin 916 kişi ile son yedi yılın en yüksek düzeyine ulaşmış. En yüksek düzey olduğuna bakmayın 2017 yılında 10 bin 233 olan diş hekimi sayısı son yedi yılda sadece 2 bin 683 kişi artmış. Bakanlığın 2023 yılında toplam hekim sayısı bir önceki yıla göre bin 520 kişi azalmış. Hemşire sayısı 8 bin 632 kişi, ebe sayısı 507 kişi, eczacı sayısı 334 kişi artmış. Bu kadrolarda çalışan personel sayısındaki toplam artış 7 bin 953 kişi.

Sağlık Bakanlığı’nın 2022 yılındaki toplam personel sayısı 752 bin 602’den, 854 bin 898 kişiye çıktığına göre 2023 yılında en az 102 bin 296 kişi bakanlıkta göreve başlamış. Bu kişilerin 94 bin 343’ü “diğer personel” olarak tanımlanan çoğunluğunu işçi ve sağlık memurlarının oluşturduğu çalışanlar. Son yedi yıldaki en yüksek personel artışının nedeni kritik bir genel seçimin bu yıla denk gelmesi olamaz herhalde.

Artışın yaşandığı kadrolara baktığımızda; göreve başlayan her 100 kişiden 7’si uzman hekim, 1’i diş hekimi, 8’i hemşire, 84’ü diğer personel.  2017 yılından beri bakanlık tarafından diğer personel olarak belirtilen hizmet sınıflarının personel sayıları faaliyet raporunda yer alırken 2023 yılında bu veri çıkarılmış. Bu durumun 100 binin üzerinde personelin alındığı zamana denk gelmesi tesadüf işte.

Sağlık Bakanlığı, 2023 yılındaki TÜİK’in işsizlik oranlarının düşürülmesine önemli bir katkı sağladığı ortada. İhtiyaçlar doğrultusunda ve planlı istihdam sağlanmasına kimsenin itirazı olamaz. Fakat bir idarenin giderlerinin %60’ını personel giderleri oluşturuyorsa, faaliyetlerin sürdürülmesi için gerekli malzeme, donanım, araç ve yatırımlara ayıracağı kaynağı azalmış demektir. 10 yıl öncesinde bu oran tam tersiydi. Personel giderleri %30-%40 düzeylerindeydi. Faaliyetlerin sürdürülmesi ve yatımlar için %60-%70 oranında kaynak ayrılabiliyordu. Böyle giderse sağlık sistemindeki sorunlar artarak devam edecek ya da ihtiyaçların temini için vatandaşa yeni yükler gelecek gibi görünüyor.