Yerel yönetimler, daha etkin, ekonomik ve verimli bir mali yönetim anlayışı benimsemek amacıyla performans esaslı program bütçe sistemine geçiş yapmaktadırlar. Bu geçişin temel nedenleri ve getirdiği başlıca değişiklikler şunlardır:

Geçiş Nedenleri

1. Kaynak Kullanımında Verimlilik ve Hesap Verebilirlik İhtiyacı

Daha önceki sistemde tahsis edilen kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılıp kullanılmadığı ile kaynak kullanım sonuçlarının politika ve önceliklerle ilişkilendirilmesi yeterince sağlanamamaktaydı.

2. Sonuç Odaklı Yaklaşımın Güçlendirilmesi

Mali saydamlık ve hesap verebilirliğin artırılması için sonuç odaklı bir mali yönetim anlayışına ihtiyaç duyulmuştur.

3. Stratejik Plan ve Performans Bilgisi Entegrasyonu Eksikliği

Mevcut analitik bütçe sınıflandırmasıyla, üst politika belgelerinde belirlenen amaç ve hedefler ile stratejik planlar ve performans programları aracılığıyla üretilen performans bilgisi arasında yeterli düzeyde ilişki kurulamıyordu. Kaynak tahsisi kararlarında çoğunlukla girdilere odaklanılıyordu, bu da performans esaslı bütçelemeyi tam olarak uygulanamaz hale getiriyordu.

4. Harcama Önceliğinin Geliştirilmesi

Sınırlı kamu kaynaklarının topluma en yüksek faydayı sağlayacak programlara tahsis edilmesini ifade eden harcama önceliğinin geliştirilmesine katkı sağlamak hedeflenmektedir.

Getirdiği Başlıca Değişiklikler

Yerel yönetimler için bu geçiş, 24 Eylül 2024 tarihli ve 32672 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde yapılan değişiklikle başlamış ve idareler 2025 yılında hazırlayacakları 2026 ve takip eden yıllar bütçelerini bu yeni sistem çerçevesinde hazırlayacaklardır.

1. Bütçeleme İlkeleri ve Yapısı

• Performans Esaslı Program Bütçe: Harcamalar artık program sınıflandırmasına göre tasnif edilmekte, karar alıcılara kamu hizmet sunumu performansına ilişkin bilgiler sağlanmakta ve bu bilgiler kaynak tahsisi sürecinde sistematik olarak kullanılmaktadır.
• Çok Yıllı Bütçeleme Anlayışı: Bütçe teklifleri, izleyen iki yılın gelir ve gider tahminlerini de içerecek şekilde çok yıllı bir perspektifle hazırlanacaktır.
• Yeni Bütçe Sınıflandırması: Bütçe tertip yapısına program sınıflandırması dahil edilmiştir. Analitik bütçe sınıflandırması artık giderin (program, kurumsal, fonksiyonel, finansman tipi ve ekonomik sınıflandırma), gelirin ve finansmanın sınıflandırması olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır.

2. Program Sınıflandırması

Program – Alt Program – Faaliyet Düzeyleri: Bütçe kaynaklarının yönetimi açısından üç düzeyden oluşur:

• Program: Kurumların temel görev ve sorumlulukları esas alınarak kaynak tahsis edilen, uyumlu faaliyetler grubudur.
• Alt Program: Programın alt unsurlarını içeren, ürün ve hizmetlerin niteliklerine göre alt gruplara ayrılmasını sağlayan ikinci düzeydir. Alt programlar idarelere/birimlere özgü hizmetleri gösterir.
• Faaliyet: Kamu kaynağı kullanılarak belirli bir ürünün üretilmesi veya hizmetin sunulması amacıyla gerçekleştirilen iş, işlem ve süreçler bütünüdür. Faaliyetler çıktılara yönelik tarif edilmeli, maliyetlendirilebilir olmalı ve hem yatırım hem de cari ödenekleri kapsamalıdır.
• Alt Faaliyetler: Faaliyetler kapsamında yürütülen iş ve süreçlerin detaylandırılması amacıyla oluşturulabilen düzeylerdir. Bunlar sınıflandırmanın bir unsuru olmamakla birlikte, idarelerin/birimlerin ihtiyaçları doğrultusunda belirlenir ve daha fazla esneklik sağlar. Her seçilen faaliyetin en az bir alt faaliyeti olması gerekmektedir.

3. Diğer Sınıflandırma Değişiklikleri

• Kurumsal Sınıflandırma: Yönetim yetkisi temel ölçüt olarak kabul edilmiş ve coğrafi ve yerel yönetim türü ile birim kodu olmak üzere iki ana seviyeye basitleştirilmiştir.
• Fonksiyonel Sınıflandırma: İstatistiksel veri üretme kabiliyetini korumak amacıyla ilk üç düzeyi muhafaza edilmekle birlikte, bütçe tasarısında gösterilmeyecek ve bilgi sistemleri üzerinden izlenecektir. Her bir faaliyet, fonksiyonel sınıflandırmanın üçüncü düzeyiyle eşleştirilmiştir. Dördüncü düzeyi kaldırılmıştır.
• Finansman Tipi Sınıflandırma: Harcamanın hangi kaynaktan karşılandığını gösteren bu sınıflandırma, iki haneye çıkarılmıştır. Özellikle dış proje kredileri (07 kodu) ve şartlı bağış ve yardımlar (08 kodu) gibi kaynakların takibi önem kazanmıştır.

4. Bütçe Hazırlık Sürecindeki Değişiklikler

• Ödenek Teklif Tavanları: Üst yöneticiler, bütçe çağrısında harcama birimleri için giderin ekonomik sınıflandırmasının birinci düzeyi itibarıyla gösterge niteliğinde ödenek tavanlarına yer vermek zorundadır.
• Bütçe Tasarısı Cetvelleri: Bütçe teklifi, program yapısına uygun yeni veya revize edilmiş cetvellerle hazırlanır. Hizmet gerekçesi yerine “İdare Bütçe Teklif Gerekçesi” ve “Faaliyet Gerekçesi” formları kullanılacaktır.
• Birlik ve Belde Belediyelerinde Farklı Uygulamalar: Nüfusu 5.000’in altında olan belde belediyelerinde bütçe tekliflerinin tamamı mali hizmetler birimi tarafından hazırlanacağı için ödenek tavanına ilişkin uygulama zorunlu değildir. Bu belediyeler başlangıçta yalnızca “Yönetim ve Destek Programı”nı kullanabilirler, ancak bütçelerinde yer alacak yatırımlarının büyüklüğüne göre ilgili program ve faaliyetleri de kullanabilirler.

5. . Performans Programı Değişiklikleri

• Üç Yıllık Hazırlık: Performans programları, bütçe tahminleriyle uyumlu olarak 3 yıllık dönemler için hazırlanacaktır
• Program Performans Bilgisi: Performans programları, programın amacı ve anahtar göstergelerinden oluşan “Program Performans Bilgisi” bölümünü içerecektir. Bu bilgiler aynı zamanda bütçe tasarısına da eklenecektir. Anahtar göstergeler sonuç odaklı olmalı ve uluslararası kıyaslamalara imkan vermeli, mümkün olduğunca az sayıda belirlenmelidir.
• Alt Programların Hedef Olarak Kullanılması: Performans programlarında, bütçede kullanılan alt programlar hedefler olarak belirlenecek ve bunlara ilişkin göstergeler ile faaliyetler detaylandırılacaktır. Bu, bütçe ile performans programı arasında daha güçlü bir entegrasyon sağlayacaktır.
• Nüfusu 50.000 Altı Belediyeler İçin Performans Programı: Stratejik plan hazırlama yükümlülüğü olmayan nüfusu 50.000 altındaki belediyeler de bütçe tekliflerinde yer alan program sınıflandırması ve performans bilgisini içerecek şekilde performans programı hazırlamak durumundadır.

Bu değişiklikler, kamu kaynaklarının yönetiminde daha şeffaf, hesap verebilir ve sonuç odaklı bir yaklaşım benimsenmesini hedeflemektedir.

Stratejik yönetim alanında uzman ekibimiz, kurumsal, yönetimsel ve kişisel gelişiminize yönelik danışmanlık ve eğitim hizmetleri sunmaktadır. Bu hizmetlerle, organizasyonel verimliliğinizi artırabilir ve yönetim becerilerinizi geliştirebilirsiniz. Ayrıca kurumsal kapasitenizin mevcut durumuna ilişkin ücretsiz ön değerlendirme raporu talep edebilirsiniz. Hizmetlerimiz hakkında daha fazla bilgi almak için bizimle iletişime geçin.

Güncel konulardan haberdar olmak için sosyal medya hesaplarımızdan bizi takip edin..

• LinkedIn
• X
• Instagram
• YouTube
• Facebook